حاجى زين العابدين مراغه اى
28
سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى )
چهارم : راز خود را از همه كس پنهاندار ؛ مگر از دوست مجرب پاكفطرت كه آن هم در حكم كيمياست . پنجم : از مردمان چاپلوس كه سخن از روى تملق مىگويند برحذر باش . هركس رو به روى ، تو را تعريف و ستايش كند از او به فرسنگها بگريز زيرا كه به علاوهء تمنايى كه از تو دارد تو را به گريوهء غرور و خودبينى كه بدترين صفات مذمومهء انسانيه است نيز مىاندازد و تو را به درد تكبر كه از همهء دردها بدتر است مبتلا مىسازد . ششم : كم برو و بگذار كه بسيار بيايند . يعنى زياده از مهمان رفتن به مهمان آوردن راغب باش . زينهار ترك نماز و فرايض مكن . در سخاوت افراط منما : نه آنقدر بده كه مشهور باشى ، و نه آنقدر مده كه معلوم شوى ، يعنى اگر مشهور باشى از هر طرف گدايان به تو روآرند ، اگر ندهى دشمن تو باشند . اين سخن در حق فقرا نيست دربارهء قرضخواهان متملق است . هركس هرچيز بگويد اگر باور و قبول ندارى بحث و معارضه نكرده دم ببند . و به تو در نهايت تأكيد وصيت مىكنم تا شش هفت سال تجارت مكن . الحمد لله وسعت معيشت دارى بخور تا رسيدن به سى سالگى . و در ظرف اين مدت به هر طرف دنيا كه دلت خواهد به سياحت برو . براى اين سياحت يك هزار ليرا جداگانه ، به نام تو در دفتر نوشتهام كه دخل به وراث ديگر ندارد . اما سياحت را منحصر به ديدن خرابى و آبادانى شهرها مكن . در هرجا چند روزى بمان و وضع معيشت و زندگانى تمامى سكنهء آن ملك را به دقت رسيدگى كن . و از ايستاتستيك تجارت ساليانهء آن مملكت آگاهى حاصل نما . تا بدانى كه از ممالك خارجه به آنجا چه متاع و محصولات مىرسد و ساليانه از آنها چهقدر به فروش مىرود . و همچنين امتعه و محصولات آن ملك ساليانه چهقدر به خارج مىرود . به هر شهرى كه رسيدى يك دو نفر مردمان درستكار و معتبر پيدا كرده با ايشان دوست باش ، تا همه وقت با تو طرف مكاتبه و مراسله بشوند . در اين سياحت خود اگر زنده باشد يوسف عمو را همراه ببر كه در شدايد از تو پرستارى كند . و در اين شهر دوستان مرا مىشناسى ، بيش از من در حق ايشان احترام كن . از كسانى كه با من دوست نبودند دورى گزين ، زيرا كه من در انتخاب دوست براى خود بس زحمتها كشيدهام . شناسايى مردمان و تجربهء ايشان متوقف خيلى زحمت و در واقع هنر است . و در سياحت به هر بلد كه رسيدى تاريخ ورود و خروج خود را با تمامى مشهودات يوميه در دفتر بغلى خود بنويس ، يك وقتى مىرسد كه به كار آيد .